NHÀ CÓ TỔ ONG - Ý NGHĨA, GIÁ TRỊ VÀ TÀI LỘC

Một góc nhìn văn hóa, đời sống và nhân sinh

DẪN NHẬP – KHI MỘT ĐÀN ONG CHỌN MÁI NHÀ LÀM NƠI Ở

Trong đời sống dân gian, có những hình ảnh rất nhỏ nhưng lại khiến con người dừng lại để suy nghĩ về những điều rất lớn.

Một cánh chim tìm về hiên nhà, một chồi non bật lên sau mùa mưa, một đàn ong lặng lẽ tìm nơi làm tổ… tất cả đều có thể đánh thức trong lòng ta cảm giác rằng ngôi nhà ấy đang có sự sống, có hơi ấm và có một nguồn sinh khí nào đó đang hiện hữu. Bởi vậy, từ lâu, khi nhà có tổ ong, nhiều người thường xem đó là một dấu hiệu đẹp, một điềm lành, một biểu tượng của sự sum vầy, của công việc hanh thông và của tài lộc đang có cơ hội tìm đến.

Nhưng nếu chỉ nhìn tổ ong như một lời hứa rằng tiền bạc sẽ tự nhiên xuất hiện, ta có thể bỏ quên phần ý nghĩa sâu xa nhất.

Ong không sống bằng chờ đợi. Ong không tạo ra mật bằng may mắn. Cả một đàn ong tồn tại bằng kỷ luật, lao động, trật tự, sự cộng tác và sức bền. Vì thế, nếu có thể xem tổ ong là biểu tượng của tài lộc, thì đó trước hết là biểu tượng của một thứ tài lộc được sinh ra từ lao động đúng đắn, từ sự đồng lòng và từ một môi trường sống đủ an lành để sự sống muốn tìm đến và ở lại.

Một ngôi nhà có tổ ong vì vậy có thể gợi cho chúng ta hai lớp ý nghĩa. Lớp thứ nhất là ý nghĩa văn hóa – dân gian: người xưa thường liên tưởng ong với mật ngọt, sự đông đúc, sinh sôi, sung túc và phúc khí.

Lớp thứ hai là ý nghĩa nhân sinh: đàn ong nhắc con người rằng muốn có mật ngọt phải có hành trình đi tìm hoa; muốn có tài lộc phải có giá trị; muốn có một mái nhà thịnh vượng phải có tình thân, trách nhiệm và sự chung tay. Chính lớp ý nghĩa thứ hai mới làm cho hình ảnh tổ ong trở nên bền vững và đáng suy ngẫm.

1. TỔ ONG – BIỂU TƯỢNG CỦA SINH KHÍ VÀ SỰ SỐNG MUỐN NƯƠNG NÁU

Trong cảm thức dân gian, một nơi được các loài vật nhỏ bé chọn làm chỗ trú thường được nhìn như một không gian có độ yên, có nguồn sống và có sự an toàn. Ong cần nơi tránh mưa gió, có điều kiện thích hợp để xây tổ và đủ ổn định để duy trì cả đàn. nhiều người có cảm giác rằng ngôi nhà ấy đang mang một sức sống đặc biệt. Sự sống luôn có xu hướng tìm đến nơi nó có thể tiếp tục. Chính vì thế, hình ảnh ong về làm tổ có thể trở thành một lời nhắc nhẹ nhàng: nhà không chỉ là chỗ che nắng che mưa, mà còn là một trường sống. Một ngôi nhà có tiếng cười, có lòng tử tế, có sự chăm sóc, có cây xanh, có hơi ấm của người thân sẽ luôn tạo nên cảm giác dễ chịu hơn một nơi chỉ có vật chất mà thiếu sự kết nối. Nếu ta gọi đó là “phúc khí”, thì phúc khí ấy trước hết được sinh ra từ cách con người đối đãi với nhau.

Tổ ong vì thế không chỉ làm người ta nghĩ đến lộc; nó còn làm người ta nghĩ đến khả năng nuôi dưỡng. Một tổ ong muốn lớn lên cần có chỗ để bám, có không gian để bảo vệ đàn, có nguồn hoa để kiếm mật. Một gia đình muốn thịnh vượng cũng vậy: cần nền tảng đạo đức để đứng vững, cần tình yêu thương để gắn kết, cần lao động để tạo của cải, cần trí tuệ để giữ gìn và cần lòng biết ơn để không đánh mất điều đã có.

2. ONG VÀ MẬT – HÌNH ẢNH CỦA TÀI LỘC ĐƯỢC TẠO RA BẰNG LAO ĐỘNG

Mật ong là một trong những biểu tượng đẹp nhất của thành quả. Người ta nhìn thấy mật ngọt, nhưng phía sau vị ngọt ấy là vô số chuyến bay, vô số lần tìm hoa, mang phấn, trở về tổ rồi lại tiếp tục. Cái ngọt không đến từ một khoảnh khắc; nó là kết tinh của sự bền bỉ.

Bởi vậy, nếu nhà có tổ ong được xem là một biểu tượng của tài lộc, thì tài lộc ấy mang một thông điệp rất rõ: của cải bền vững không đến từ sự cầu may đơn thuần mà đến từ giá trị ta tạo ra cho cuộc đời.

Con người thường mong lộc đến nhà, nhưng đôi khi quên rằng lộc cũng cần một lý do để ở lại. Tiền bạc có thể đến nhanh, nhưng nếu không có năng lực, không có đạo đức, không có kỷ luật thì cũng có thể đi rất nhanh. Đàn ong dạy một bài học khác: chúng tích lũ y từng chút, xây từng ô, giữ gìn từng phần của tổ. Sự giàu có bền vững cũng được hình thành như vậy – từ những việc nhỏ làm đúng mỗi ngày, từ chữ tín trong công việc, từ sự chăm chỉ không phô trương, từ khả năng biết dành dụm, biết đầu tư cho tri thức và biết tạo ra lợi ích cho người khác. Tài lộc, xét đến cùng, không chỉ là tiền. Tài là năng lực; lộc là thành quả tốt lành mà năng lực ấy có thể mang về. Người có “tài” mà không tạo giá trị thì khó có “lộc” lâu dài. Người có lộc mà không biết giữ đạo thì lộc cũng dễ biến thành gánh nặng. Nhìn một tổ ong, ta có thể hiểu rằng phúc lộc đáng quý nhất là khi trong nhà có người biết làm, biết thương, biết nhường, biết giữ chữ tín và biết cùng nhau tạo dựng tương lai.

3. TỔ ONG – BIỂU TƯỢNG CỦA GIA ĐẠO SUM VẦY VÀ SỨC MẠNH ĐỒNG LÒNG

Một con ong riêng lẻ rất nhỏ bé. Nhưng một đàn ong là một cộng đồng có sức sống mạnh mẽ. Mỗi cá thể có vai trò của mình; từng phần việc nhỏ hợp lại để bảo vệ tổ, nuôi dưỡng thế hệ mới và tạo ra thành quả chung. Vì vậy, tổ ong dễ gợi đến hình ảnh gia đình: nhiều con người, nhiều tính cách, nhiều thế hệ, nhưng cùng chung một mái nhà và cùng chia sẻ một vận mệnh. Một gia đình có thể không giàu ngay, nhưng nếu trong nhà có sự đồng lòng thì đã có một loại tài sản vô hình rất lớn. Khi cha mẹ biết nâng đỡ con cái, con cái biết kính trọng cha mẹ, anh chị em biết thương nhau, vợ chồng biết cùng gánh trách nhiệm, thì khó khăn vẫn còn đó nhưng sức chịu đựng của gia đình sẽ khác.

Đó là thứ “vốn” mà tiền không mua được. Và cũng chính thứ vốn tinh thần ấy thường là nền tảng để vật chất dần được tạo dựng. Tổ ong còn nhắc ta rằng sự thịnh vượng không thể chỉ thuộc về một người. Nếu một người trong nhà thành công nhưng những người khác luôn tổn thương, nếu tiền nhiều lên mà tình thân ít đi, nếu nhà rộng hơn nhưng lòng người xa nhau hơn, thì đó chưa phải là phúc. Phúc thật sự là khi thành quả làm cho gia đình thêm bình an, tri thức làm cho con người thêm bao dung, và tài lộc làm cho người ta có khả năng chăm sóc cha mẹ, nuôi dạy con cái, giúp đỡ người khó khăn và sống có ích hơn.

4. Ý NGHĨA TÀI LỘC TRONG QUAN NIỆM DÂN GIAN – NÊN HIỂU BẰNG MỘT TÂM THẾ TỈNH TÁO

Trong nhiều quan niệm dân gian Á Đông, ong thường được gắn với sự chăm chỉ, sinh sôi và mật ngọt, vì thế tổ ong xuất hiện trong nhà dễ được liên tưởng đến may mắn, phúc lộc và công việc có cơ hội phát triển. Những liên tưởng ấy có giá trị văn hóa và tinh thần: chúng giúp con người nhìn sự sống quanh mình bằng con mắt trân trọng, thấy một hiện tượng nhỏ mà có thêm hy vọng, thêm niềm vui và thêm động lực để làm ăn. Bởi vậy, cách hiểu đẹp nhất là xem tổ ong như một “lời nhắc của thiên nhiên”: hãy sống chăm chỉ như ong, biết tổ chức như ong, biết cộng tác như ong, biết tích lũy như ong và biết tạo ra vị ngọt cho đời. Khi con người thay đổi cách sống theo hướng ấy, “tài lộc” không còn là điều bí ẩn rơi xuống từ đâu đó, mà trở thành kết quả có thể vun bồi bằng chính đôi tay, trí tuệ và đạo đức của mình.

5. LỘC LỚN NHẤT KHÔNG NẰM Ở TỔ ONG, MÀ Ở CÁCH NGƯỜI TRONG NHÀ SỐNG VỚI NHAU

Có những ngôi nhà rất đẹp nhưng thiếu tiếng nói cười. Có những gia đình nhiều tiền nhưng thiếu một bữa cơm đủ mặt. Có những người đi rất xa để tìm vận may nhưng lại để quên cha mẹ già đang chờ một cuộc điện thoại. Nếu nói về tài lộc mà chỉ nói đến tiền, ta đã làm nghèo hai chữ “phúc lộc”. Lộc của một gia đình còn là cha mẹ khỏe mạnh, con cái trưởng thành, anh em biết nhường nhịn, người đi xa nhớ đường về, người thành công không quên người đã từng nâng đỡ mình. Lộc là buổi tối có thể ngồi bên nhau mà không phải đề phòng nhau. Lộc là sau một ngày mệt mỏi, trở về nhà vẫn có một ánh đèn dành cho mình. Lộc là có người để thương, có người để nhớ, có người cùng đi qua những năm tháng không dễ dàng. Vì thế, khi nhìn thấy tổ ong dưới mái nhà, có lẽ điều đẹp nhất không phải là vội nghĩ: “Nhà mình sắp có bao nhiêu tiền?”, mà là tự hỏi: “Nhà mình đã đủ ấm để phúc ở lại chưa?” Một căn nhà có tài lộc bền vững là căn nhà trong đó con người biết trân trọng lao động, không kiếm tiền bằng cách làm tổn hại người khác, không vì lợi ích mà đánh mất chữ tín, không vì thành công mà quên nghĩa tình. Tiền có thể làm nhà lớn hơn; chỉ có tình thương và phẩm giá mới làm cho ngôi nhà thành nơi đáng sống.

THAY LỜI KẾT – MẬT NGỌT CHỈ CÓ SAU NHỮNG CHUYẾN BAY

Một tổ ong dưới mái nhà có thể làm ta vui vì trong quan niệm dân gian, đó là hình ảnh gắn với sinh khí, sum vầy và tài lộc. Nhưng giá trị lớn nhất của tổ ong không nằm ở việc nó dự báo tương lai, mà ở chỗ nó gợi cho ta một cách sống. Ong không hỏi ngày mai có lộc hay không; ong chỉ tiếp tục tìm hoa. Ong không đợi may mắn; ong làm công việc của mình. Ong không tạo mật cho riêng một cá thể; cả đàn cùng góp phần để tổ tồn tại. Con người cũng vậy. Nếu muốn nhà có phúc, hãy làm cho người trong nhà bớt tổn thương. Nếu muốn nhà có lộc, hãy làm cho công việc tạo được giá trị. Nếu muốn nhà có tài, hãy học hỏi để năng lực lớn lên. Nếu muốn của cải ở lại, hãy có kỷ luật. Nếu muốn bình a n ở lại, hãy có lòng biết đủ. Và nếu muốn ngôi nhà thật sự thịnh vượng, hãy đừng để tiền bạc trở thành thứ lớn hơn tình thân. Có thể một ngày nào đó đàn ong sẽ rời đi. Tổ cũ sẽ khô lại, khoảng mái hiên sẽ trở về im lặng. Nhưng nếu từ hình ảnh ấy, những người trong nhà đã học được cách cần cù hơn, gắn bó hơn, biết tích lũy, biết quý sự sống và biết yêu nhau hơn, thì “lộc” đã ở lại theo một cách khác – sâu hơn và bền hơn. Bởi tài lộc đẹp nhất không phải là thứ đến bất ngờ rồi khiến ta lo mất. Tài lộc đẹp nhất là thứ được sinh ra từ giá trị, được giữ lại bằng đạo đức, được nhân lên bằng tri thức và được làm cho có ý nghĩa bằng tình thương. Cũng như mật ong: vị ngọt cuối cùng luôn là kết quả của vô số chuyến bay âm thầm. Và một mái nhà hạnh phúc cũng được tạo nên như thế – từ vô số điều nhỏ bé nhưng được làm bằng sự chân thành mỗi ngày. 

Peter Mạnh - Chủ tịch Quỹ Xã Hội Bảo An.